Có một thứ từng là đỉnh cao của camera smartphone, rồi gần như biến mất hoàn toàn mà không ai thông báo chính thức. Không phải vì người dùng không cần nó, cũng không phải vì công nghệ đi theo hướng khác, mà đơn giản là vì về mặt vật lý, bài toán đó quá khó để giải trong không gian chỉ dày hơn 8mm. Zoom quang học 10x thực sự trên smartphone đã chết như vậy và Find X9 Ultra là chiếc điện thoại đầu tiên sau nhiều năm dám mang nó trở lại, không phải bằng cách thỏa hiệp, mà bằng cách xây lại toàn bộ cấu trúc quang học từ đầu.
Zoom 10x đã biến mất như thế nào
Vào đầu năm 2023, thị trường flagship vẫn còn một chiếc điện thoại sở hữu zoom quang học 10x thực sự. Sau đó, các hãng lần lượt chuyển sang telephoto zoom quang học 5x, lý giải rằng khả năng AI của máy đủ để bù đắp phần còn lại. Phần lớn phần còn lại của ngành đi theo hướng tương tự: tập trung vào zoom 3x và 5x, rồi dùng thuật toán để kéo lên 10x, 20x, thậm chí 100x trên giấy tờ.
Lý do kỹ thuật không được nhắc đến nhiều, nhưng đó mới là nguyên nhân thật sự. Tiêu cự càng dài thì đường đi của ánh sáng trong hệ thống ống kính càng phải dài theo. Trên máy ảnh truyền thống, điều đó có nghĩa là ống kính được phép vươn ra phía trước. Trên smartphone, không gian module camera chỉ có vài mm chiều sâu, nên cách duy nhất để đạt tiêu cự dài là bẻ gập đường quang học bằng gương hoặc lăng kính kỹ thuật mà ngành gọi là periscope. Vấn đề là mỗi lần ánh sáng bị bẻ hướng đều là một điểm mà năng lượng bị tiêu hao, độ tinh khiết bị giảm, và sai số quang học tích lũy thêm. Zoom càng lớn, số lần phải bẻ gập càng nhiều, và chất lượng ảnh đầu ra càng khó kiểm soát. Đó là lý do tại sao zoom quang học 10x thực sự, không phải zoom AI, không phải zoom hybrid, gần như không tồn tại trên thị trường sau S23 Ultra.
Cấu trúc 5 lăng kính mà OPPO tự xây
Find X9 Ultra tiếp cận bài toán này bằng một cấu trúc quang học chưa từng xuất hiện trên smartphone trước đây: Quintuple Prism Reflection, tạm dịch là cấu trúc phản xạ 5 lăng kính, do OPPO tự nghiên cứu và phát triển, không mua lại từ bất kỳ nhà cung cấp nào.
Ý tưởng cốt lõi là thay vì dồn toàn bộ lần bẻ gập quang học vào ít điểm, OPPO phân bổ chúng ra thành 5 lăng kính riêng biệt, mỗi cái đảm nhận một góc bẻ nhỏ hơn trong tổng hành trình của ánh sáng. Kết quả là chiều dài quang học thực tế cần thiết giảm xuống 30% so với thiết kế periscope thông thường, trong khi vẫn đạt tiêu cự tương đương 230mm, con số mà trước đây chỉ xuất hiện trên ống kính rời của máy ảnh mirrorless.
Điều quan trọng hơn là khả năng thu sáng. Cảm biến telephoto 10x của Find X9 Ultra đạt mức thu sáng trên mỗi điểm ảnh cao gấp 306% so với telephoto 10x trên smartphone của đối thủ, và tăng 148% so với Find X8 Ultra, tức là thế hệ ngay trước của chính OPPO. Đây là con số đáng để nhìn kỹ, vì nó cho thấy đây không phải zoom 10x mang tính biểu tượng để có trên spec sheet. Đây là zoom 10x thực sự có thể dùng trong điều kiện thiếu sáng, điều mà zoom periscope truyền thống vốn rất kém.
Bài toán thứ hai: ánh sáng sạch sau 5 lần bẻ gập
Giải được bài toán chiều dài chỉ là một nửa vấn đề. Mỗi bề mặt lăng kính mà ánh sáng đi qua đều là một điểm tiềm ẩn gây phản xạ ký sinh, flare, và mất tương phản. Với 5 lăng kính thay vì 1 hoặc 2 như thiết kế thông thường, nguy cơ này nhân lên đáng kể nếu không có biện pháp xử lý triệt để.
OPPO giải quyết phần này bằng công nghệ mà họ gọi là tinh khiết hóa ánh sáng, kết hợp ba yếu tố: lăng trụ Tri-cut giúp kiểm soát chính xác góc mà ánh sáng đập vào từng bề mặt, lớp phủ nano ND để hấp thụ bức xạ ngoài dải cần thiết, và viên nén khí Air Capsule loại bỏ khoảng không khí giữa các bề mặt tiếp xúc, vì khoảng không khí chính là nơi xảy ra phần lớn phản xạ ký sinh không kiểm soát được. Kết quả được OPPO công bố là độ tinh khiết ánh sáng đạt 99,999%, tức là hiện tượng nhiễu sáng và flare về lý thuyết bị loại bỏ hoàn toàn.
