Công Nghệ

Nói thật là Đừng mong smartphone pin tháo rời sẽ trở lại dù cho đó là ở châu Âu năm 2027

22
Th4

Thời gian gần đây, bộ luật về pin của Liên minh châu Âu (EU) được công bố ban đầu vào năm 2023 đang bất ngờ được chú ý trở lại trên các diễn đàn công nghệ, khi thời hạn áp dụng chính thức vào ngày 18 tháng 2 năm 2027 đang đến rất gần.

Điều này khiến nhiều người dùng nghĩ đến viễn cảnh các nhà sản xuất như Apple hay Google, Samsung sẽ phải thiết kế lại toàn bộ điện thoại, mang kỷ nguyên nắp lưng tháo rời bằng tay không trở lại. Nhưng nếu đọc kỹ các văn bản pháp lý của EU, thực tế có thể sẽ diễn ra theo hướng khác.

Đi sâu vào văn bản pháp luật, ngọn nguồn của mọi cuộc tranh luận hiện nay bắt đầu từ Điều 11 (Article 11) thuộc Đạo luật Pin EU 2023/1542. Điều khoản này quy định pin di động phải được thiết kế để người dùng cuối (những người không có chuyên môn) có thể tự tháo rời và thay thế.

Để hiểu rõ vấn đề, trước tiên chúng ta phải nắm được cách EU định nghĩa một viên pin có thể tháo rời bởi người dùng cuối. Quy định nêu rất rõ quá trình tháo lắp này phải được thực hiện bằng tay không hoặc bằng các công cụ thương mại phổ biến trên thị trường, ví dụ như một chiếc tua-vít Torx dễ dàng mua ở iFixit.

Điểm mấu chốt là quy định này nghiêm cấm việc sử dụng các công cụ độc quyền, dung môi hóa học hoặc nhiệt lượng (thermal energy). Lấy ngay một flagship hiện nay như chiếc Samsung Galaxy S26 Ultra làm ví dụ thực tế. Dù Samsung có thể đã cải tiến thiết kế bên trong, trang bị sẵn các dải băng kéo (pull-tabs) để kỹ thuật viên dễ dàng nhấc viên pin ra khỏi khung máy, nhưng để tiếp cận được linh kiện đó, họ vẫn bắt buộc phải dùng máy khò nhiệt độ cao để làm mềm lớp keo siêu dính niêm phong mặt lưng kính. Dựa trên định nghĩa của EU, cấu trúc này hoàn toàn không được coi là tháo rời được.

Vậy điều này có đồng nghĩa với việc Samsung, Apple hay Google sẽ phải đập bỏ thiết kế nguyên khối đang vô cùng thành công của họ để quay về thời kỳ nắp lưng nhựa gài khớp cơ học? Câu trả lời là không, bởi EU đã để lại một lối thoát hợp pháp mang tên Ecodesign.

Các hãng đã lên kế hoạch cho quy định của EU từ lâu

Bên cạnh Đạo luật Pin, các nhà lập pháp châu Âu còn xây dựng khung Thiết kế sinh thái (Ecodesign) – bộ tiêu chuẩn rộng hơn về tính bền vững của thiết bị điện tử trong suốt vòng đời sản phẩm, từ hiệu quả năng lượng, độ bền cho đến khả năng sửa chữa.

Nói đơn giản, EU cho phép dùng bộ quy tắc khác thay cho luật Pin trong một số trường hợp, miễn là bộ quy tắc đó được xem là tốt hơn cho môi trường và sức khỏe người dùng. Với yêu cầu chính về thay pin, chuẩn Ecodesign sẽ được ưu tiên. Nhưng ở những phần khác như linh kiện sửa chữa hay giới hạn phần mềm, hãng vẫn phải đáp ứng cả hai luật cùng lúc.

Nghĩa là, các hãng smartphone sẽ được xếp vào diện ngoại lệ, không bắt buộc phải làm nắp lưng dễ tháo cho người dùng phổ thông, mà chỉ cần cung cấp linh kiện pin cho giới thợ sửa chữa chuyên nghiệp (Professional Repairers) nếu thiết bị chứng minh được độ bền vượt trội.

Thứ nhất, thiết bị phải đạt tiêu chuẩn kháng nước và kháng bụi từ IP67 trở lên. Thứ hai, và cũng là rào cản lớn nhất, viên pin bên trong phải duy trì được ít nhất 83% dung lượng sau 500 chu kỳ sạc đầy, và tối thiểu 80% dung lượng sau 1.000 chu kỳ sạc.

Như vậy, liệu các hãng chọn đáp ứng, hay phải quay về lựa chọn pin tháo rời? Câu trả lời dĩ nhiên rất dễ đoán.

Nhìn vào những chuyển động của thị trường, có thể thấy rõ các nhà sản xuất không hề bị động hay bất ngờ trước mốc thời gian 2027. Ngược lại, họ đã có một lộ trình chuẩn bị cực kỳ kỹ lưỡng và đồng bộ từ nhiều năm qua để đón đầu đạo luật này. Nắm bắt rõ hành lang pháp lý mở ra từ Ecodesign, toàn bộ ngành công nghiệp smartphone đã chuyển hướng đầu tư mạnh mẽ vào việc nâng cấp công nghệ hóa học của pin để đáp ứng quy định, thay vì phải thay đổi thiết kế cơ khí.

Apple đã cho thấy sự chuẩn bị từ sớm khi xác nhận từ thế hệ iPhone 15, lõi pin của họ đã đạt chuẩn giữ lại 80% dung lượng ở mốc 1.000 chu kỳ. Google cũng đảm bảo kịch bản tương tự cho dải sản phẩm Pixel từ thế hệ 8a trở đi.

Không nằm ngoài cuộc chơi, OPPO cũng phô diễn sức mạnh công nghệ với nền tảng Battery Health Engine (BHE), giúp các dòng smartphone của họ duy trì 80% dung lượng pin lên đến con số ấn tượng là 1.600 chu kỳ sạc.

Các nhà sản xuất Android khác cũng cho thấy sự sẵn sàng, và chúng ta có được cái nhìn rõ nét này là nhờ vào chương trình nhãn năng lượng (energy label) của Liên minh Châu Âu, được công bố rộng rãi giữa năm 2025. Tương tự như nhãn dán Energy Star quen thuộc thường thấy trên các thiết bị điện gia dụng mới, hệ thống nhãn này giúp minh bạch hóa các thông số về hiệu suất tiêu thụ điện, độ bền phần cứng và quan trọng nhất cho chủ đề hôm nay: định mức số chu kỳ sạc mà điện thoại có thể chịu đựng.

Mặc dù tiêu chí kiểm định của các nhãn dán năng lượng này so với yêu cầu duy trì chính xác 80% dung lượng của đạo luật có thể vẫn còn đôi chút chưa rõ ràng về phương pháp đo lường, nhưng những con số này đã vẫn cho thấy sự chuẩn bị kỹ lưỡng về chu kỳ pin.

Bức tranh lớn hơn: Tái chế và mục tiêu cốt lõi về môi trường

Đạo luật năm 2027 của EU, suy cho cùng, không được sinh ra để chiều lòng sự hoài niệm quá khứ, mà là một chính sách nhằm giải quyết bài toán rác thải điện tử. Thông qua hệ thống song song giữa Điều 11 và Ecodesign, thị trường sẽ có sự phân hóa rõ rệt và logic.

Đối với những thiết bị  giá rẻ không được trang bị chuẩn chống nước IP67 hay vật liệu lõi pin cao cấp, các hãng buộc phải quay lại thiết kế nắp lưng tháo rời cơ học để tuân thủ luật nhằm hạn chế rác điện tử khi pin hỏng và phải bỏ cả thiết bị lẫn pin. Tuy nhiên, chiều ngược lại là những thiết bị đáp ứng được tiêu chuẩn độ bền và không cần pin tháo rời, điều này thực chất lại mang ý nghĩa bảo vệ môi trường lớn hơn rất nhiều so với việc tháo lắp tự do.

Hãy nhìn vào một thực tế từ chuỗi cung ứng: Apple hiện đã đạt đến cột mốc sử dụng 100% cobalt tái chế trong toàn bộ hệ thống pin của họ. Những chương trình thu cũ đổi mới và quy trình tái chế vật liệu khép kín này sẽ đứng trước nguy cơ phá sản nếu kỷ nguyên pin tháo rời quay trở lại.

Khi người dùng có thể tự mua một viên pin bên thứ ba và tự thay thế bằng tay không, bên cạnh việc có thể nguy hiểm, thì rủi ro môi trường lớn nhất là họ sẽ tiện tay ném thẳng viên pin cũ độc hại vào thùng rác sinh hoạt. Đây là thói quen nhiều người từng làm, hoặc vẫn đang làm, với các loại pin AAA trên remote. Việc quản lý rác thải điện tử khi đó sẽ hoàn toàn vượt khỏi tầm kiểm soát của các nhà sản xuất lẫn cơ quan quản lý.

Do đó, những gì EU đang làm là đưa ra một giải pháp quản lý, không phải mang pin tháo rời trở lại chỉ để tiện cho người dùng.

Sự nguy hại lớn nhất cho môi trường là khi một thiết bị sở hữu lõi pin kém chất lượng nhưng lại bị dán keo cứng ngắc, khiến người dùng vứt bỏ cả chiếc điện thoại chỉ vì cục pin bị chai, liệu bạn có muốn dùng một điện thoại như vậy kể cả khi nó thay được pin? Nhưng với Ecodesign, EU yêu cầu các hãng phải làm ra những viên pin cực kỳ bền bỉ đi cùng năm tháng, và khi cần thay thế, quy trình đó phải được thực hiện thông qua các kênh chuyên nghiệp để đảm bảo linh kiện cũ được thu hồi và tái chế đúng cách.

Nói thật là: kỷ nguyên đút túi quần viên pin dự phòng để thay nhanh đã khép lại. Không có nắp lưng tháo lắp nào quay về trên những chiếc flagship, nhưng bù lại, chất lượng pin trên thiết bị của bạn sẽ bền bỉ hơn, hướng đến mục đích bảo vệ môi trường tốt hơn.

Nguồn: GenK