Cảnh cuối phim Obsession đọng lại lâu hơn bất kỳ cú jump-scare nào trước đó: Baron thực hiện giải pháp giải thoát đến cực đoan, quay sang hôn Nikki, rồi lịm đi trong vòng tay cô. Suốt thời lượng chiếu, bộ phim đã ném vào khán giả đủ những phân cảnh máu me, những tình huống căng thẳng đến tột độ, những tiếng thét chói tai của một mối tình bị nguyền rủa. Nhưng cảnh khép lại nhẹ nhàng ấy mới là thứ khiến người xem phải dừng lại và tự hỏi: giữa Nikki, người gào thét và tàn phá mọi thứ xung quanh, với Baron, kẻ đứng yên nhìn mọi chuyện xảy ra, ai mới thực sự đáng bị lên án?
Câu trả lời nằm ở một khái niệm tưởng chừng đơn giản nhưng lại bị bộ phim đẩy đến giới hạn: ranh giới trong tình yêu.
Trước khi phán xét ai đúng ai sai trong mối tình bị nguyền của Baron và Nikki, chúng ta cần một thước đo chung về dáng dấp của một tình yêu lành mạnh. Nhà trị liệu gia đình Murray Bowen, người đặt nền móng cho khái niệm differentiation of self, tạm dịch là “sự phân định bản ngã” trong lý thuyết hệ thống gia đình, mô tả điều này như khả năng một người giữ được bản sắc và cảm xúc riêng trong khi vẫn gắn bó với người khác. Các nghiên cứu sau này cho thấy mức độ phân định bản ngã càng cao thì sức khoẻ tâm lý và chất lượng hôn nhân của một cá nhân càng tốt.
Từ đó, có thể rút ra vài tiêu chí rất đời thường để nhận biết một mối quan hệ còn giữ được ranh giới lành mạnh. Một người vẫn giữ được tình bạn thân với người khác giới, thậm chí thoải mái đi chơi cùng mà không cần xin phép hay tường trình lại từng chi tiết. Người ấy vẫn có một khoảng không gian và thời gian riêng dành cho công việc, sở thích, những thứ chỉ thuộc về bản thân. Và có lẽ quan trọng hơn cả, người ấy có thể bất đồng, tranh luận, thậm chí giận dỗi với người yêu mà không phải sống trong nỗi sợ bị bỏ rơi hay trừng phạt, điều mà lý thuyết gắn bó gọi là kiểu gắn bó an toàn, đối lập với kiểu gắn bó lo âu thường trực.
Ba tiêu chí ấy nghe khá hiển nhiên, nhưng chính vì hiển nhiên nên khi chúng dần biến mất, người trong cuộc thường là người cuối cùng nhận ra.
Nikki trong Obsession chính là hình ảnh phóng đại của việc những tiêu chí ấy lần lượt sụp đổ. Nhà nghiên cứu Evan Stark, người đưa ra khái niệm coercive control (kiểm soát cưỡng ép) để mô tả một dạng bạo lực không cần đến nắm đấm, ghi nhận rằng hình thức kiểm soát này xuất hiện trong khoảng 86% các vụ bạo lực gia đình được báo cáo, và mức độ kiểm soát một người áp đặt lên bạn đời còn là dấu hiệu cảnh báo cho những hành vi bạo lực nghiêm trọng hơn về sau.
Nhìn qua lăng kính đó, từng hành vi của Nikki trên phim hiện lên như một danh sách các ranh giới bị xoá dần. Cánh cửa dán băng dính chằng chịt đồng nghĩa với ranh giới tự do đi lại biến mất (dù rằng Baron vẫn có thể cố gắng mở cửa mà ra ngoài). Việc không thể rời mắt khỏi người yêu dù đang ở chung một nhà là ranh giới không gian cá nhân bị xâm phạm. Hành động đòi đi theo trong mọi cuộc gặp gỡ, bất kể hoàn cảnh, là ranh giới về lòng tin và các mối quan hệ xã hội bị thu hẹp gần như không còn. Đây là những dấu hiệu dễ nhận ra nhất phim, phần vì chúng ồn ào, phần vì máy quay chủ động phơi bày chúng ra ánh sáng.
Nếu Nikki là phần ồn ào, dễ thấy của bộ phim, Baron lại là phần im lặng, khó gọi tên hơn nhiều, và có lẽ đáng lo ngại hơn.
Phần lớn bi kịch trong phim bắt đầu từ điều ước của anh: được yêu hơn bất cứ thứ gì. Đó là thứ tình yêu bị ép phải tồn tại, có thể gọi là phải yêu, khác hẳn tình cảm nảy sinh tự nhiên giữa anh và Sarah, người bạn thân vẫn âm thầm ở cạnh anh trước khi mọi chuyện đổ vỡ, thứ tình cảm có thể gọi là được yêu. Chính khoảnh khắc nhận ra sự khác biệt giữa hai trạng thái ấy mới là lúc Baron hiểu ra bản chất thật của điều ước: một hình phạt đội lốt món quà.
Trong tâm lý học tồn tại khái niệm “chàng trai tốt”, được dùng để mô tả một niềm tin ngầm rằng chỉ cần cư xử tử tế, ngoan ngoãn, một chàng trai nói riêng và một cá nhân nói chung sẽ xứng đáng được yêu thương đáp lại, đi kèm cảm giác được quyền hưởng tình cảm và xu hướng né tránh trách nhiệm khi mọi thứ đi chệch hướng. Điều này được thể hiện ở một phản ứng, một chi tiết mang tính bản lề, với hàm ý “yêu anh thì có làm sao đâu cơ chứ” mà Baron nói với Nikki.
Đáng tiếc thay, sau khi nhận ra sự khác biệt giữa phải yêu và được yêu, Baron không hành động. Anh là người gây ra đau khổ cho Nikki bằng chính lời ước trói buộc cô, nhưng lại không đủ can đảm để giải thoát cho cô, dù bộ phim chỉ để lại đúng hai lựa chọn, cả hai đều cực đoan: kết liễu Nikki cũng như nỗi đau khổ tột cùng của cô, hoặc tự kết liễu chính mình.
Xét tất cả các tình tiết đã diễn ra trong phong, đây cũng không phải trường hợp vô tình phạm lỗi vì chưa lường trước hậu quả. Lúc ước, Baron chưa biết điều ước có thể thành hiện thực nên mới ước một cách bất cẩn, nhưng sau khi biết rõ mọi chuyện, anh vẫn chọn im lặng chịu đựng thay vì hành động, cho đến khi mọi thứ đi quá xa. Chính sự chần chừ ấy khiến Sarah và Ian phải trả giá bằng mạng sống, và sau khi trực tiếp chứng kiến cái chết của cô bạn thân, Baron chỉ còn có thể bất lực gào lên.
Đến cuối phim, Baron cuối cùng cũng chọn một trong hai lựa chọn giải thoát: tự kết liễu bằng một lọ thuốc. Nhưng ngay trước khi thuốc kịp ngấm, có một khoảnh khắc gợi ý anh lại chùn bước một lần nữa: móc họng để nôn chỗ thuốc vừa uống ra. Có hai nguyên nhân dẫn tới hành động này, một là phản ứng sinh lý dễ hiểu khi cơ thể ngộ độc, và hai là một lựa chọn thực sự có chủ đích.
Nếu quy kết cho phản ứng tự nhiên thì chúng ta chẳng có gì đáng bàn thêm. Nhưng nếu Baron đã chủ động tự cứu lấy mình, thì hành động này đã cho thấy chỉ báo rõ ràng của gã đàn ông đớn hèn, nhu nhược. Và người ta vẫn nói, khi một người gần đất xa trời, bản chất của một cá nhân họ sẽ hé lộ.
Suy luận theo chiều hướng này, chúng ta sẽ thấy một Baron vẫn đang nghĩ cho bản thân ngay cả sau khi đã gây đau khổ cho những người anh ta yêu thương nhất. Trong một thoáng suy nghĩ, anh ta đang tự thuyết phục chính mình rằng mối tình này, xét theo tiêu chuẩn của một kẻ ám ảnh với chuyện được yêu, vẫn còn có thể cứu vãn.
Nhưng mọi sự không diễn ra như anh ta mong đợi. Baron đột ngột dừng lại, rời khỏi phòng vệ sinh đang đóng kín, hôn Nikki một nụ hôn nồng cháy, rồi sốc thuốc. Máy quay lia tới bàn, cho thấy Nikki đã vừa thực hiện điều ước của mình. Bộ phim không nói rõ nội dung điều ước ấy, nhưng nhiều cách diễn giải cho rằng cô đã ước Baron yêu mình hơn bất cứ thứ gì, chính là điều ước mà Baron đã thực hiện ban đầu.
Nếu suy đoán này đúng, diễn biến sự việc đã diễn ra như sau: đúng lúc Baron còn đang cố nôn chỗ thuốc ra để giữ mạng sống cho riêng mình, điều ước mới của Nikki bắt đầu phát huy tác dụng, và Baron được chết trong vòng tay người anh ta yêu.
Baron nhận về đúng thứ tình yêu ám ảnh mà mình từng ước, khép lại một cuộc đời đầy đau khổ do chính anh gây ra. Nhưng anh vẫn được ra đi trong vòng tay người tình, nhận về một kết cục êm đềm đến ngang trái cho một người đàn ông hèn nhát, ích kỷ, bị chính nỗi ám ảnh về tình yêu của mình dẫn dắt suốt bộ phim. Còn Nikki, nạn nhân của một mối tình sinh ra từ phép thuật mà cô chưa từng lựa chọn, là người phải sống tiếp, đối mặt với toàn bộ hậu quả: cái chết của bạn bè, những tổn thương tinh thần, và ký ức về mọi việc mình đã làm trong lúc bị chi phối.
Đặt cạnh nhau, hai số phận ấy cho thấy một sự bất cân xứng đáng chú ý. Baron, người biết rõ mình đang gây hại nhưng chọn im lặng thay vì hành động, lại được rời khỏi câu chuyện theo cách nhẹ nhàng (so với những người bạn thân kia). Nikki, người phải hứng chịu một lời nguyền không phải do mình gây ra, lại là người ở lại để đối diện với đống đổ nát. Người ta sợ tiếng hét của Nikki, nhưng thứ giết chết cô ấy suốt bộ phim lại là sự im lặng của Baron.
Nguồn: GenK