Một nhà vật lý hạt nhân của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) bị bắn tử vong trước thềm nhà. Một thiếu tướng Không quân nghỉ hưu bỗng dưng biến mất khỏi căn hộ, để lại toàn bộ vật dụng cá nhân. Một kỹ sư hàng không vũ trụ mất tích không dấu vết khi đang leo núi. Một chiếc điện thoại của nhân viên phòng thí nghiệm vũ khí bị khôi phục cài đặt gốc trước khi chủ nhân của nó mất liên lạc.
Những sự kiện nghe như kịch bản của một bộ phim Hollywood thực tế lại là bề nổi của hồ sơ đang gây rúng động nước Mỹ. Ít nhất 10 đến 11 cá nhân kiệt xuất, những người nắm giữ các bí mật liên quan đến chương trình phòng thủ không gian và hạt nhân của Mỹ, có liên hệ mật thiết với NASA, SpaceX và Blue Origin, đã tử vong hoặc mất tích một cách đầy bí ẩn trong vài năm trở lại đây.
Chuỗi sự việc này từng không thu hút nhiều chú ý, cho đến khi giới chức liên bang và Quốc hội Mỹ bắt đầu yêu cầu rà soát, nhằm xác định liệu đây chỉ là các vụ việc riêng lẻ hay có tồn tại mối liên hệ đáng chú ý nào.
Cơ quan liên bang vào cuộc
Sự chú ý tăng lên khi Ủy ban Giám sát Hạ viện Mỹ có các động thái yêu cầu báo cáo từ nhiều cơ quan. Chủ tịch Ủy ban James Comer và Hạ nghị sĩ Eric Burlison đã gửi công văn tới FBI, Bộ Năng lượng, Bộ Quốc phòng và NASA, đề nghị cung cấp thông tin liên quan trước ngày 27/4.
Trong các bức thư, giới chức lập pháp nhấn mạnh rằng nếu những báo cáo về chuỗi mất tích và tử vong này là chính xác, chúng đại diện cho một mối đe dọa nghiêm trọng đối với an ninh quốc gia, cũng như sự an nguy của các nhân sự đang được cấp quyền truy cập vào kho bí mật khoa học của Mỹ.
Trên chương trình Fox News Sunday, ông Comer nói: “Khi nhìn vào các dữ kiện, có thể thấy rằng một điều gì đó mờ ám đang xảy ra, và đó sẽ là mối lo ngại về an ninh quốc gia. Ông nhận định rất khó có khả năng đây chỉ là những sự trùng hợp ngẫu nhiên, và Quốc hội đang coi việc tìm ra các mắt xích còn thiếu là một trong những ưu tiên tình báo hàng đầu.
Sức nóng của sự việc đã lan đến tận Phòng Bầu dục. Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt xác nhận chính quyền đang phối hợp chặt chẽ với tất cả các cơ quan liên quan và FBI để đánh giá toàn diện các vụ án, lật tung mọi manh mối nhằm tìm ra các điểm chung tiềm ẩn. Đích thân Tổng thống Donald Trump cũng chia sẻ với báo giới rằng ông vừa rời khỏi một cuộc họp cấp cao về chủ đề này, mô tả đây là những diễn biến khá nghiêm trọng, khi nạn nhân đều là những nhân vật cực kỳ quan trọng đối với quốc gia.
Giám đốc FBI Kash Patel cho biết cơ quan này sẽ rà soát các đầu mối để xác định liệu các nạn nhân có bị nhắm mục tiêu do khả năng tiếp cận thông tin mật hay không, hoặc có yếu tố can thiệp từ bên ngoài. Bộ Quốc phòng cho biết sẽ phản hồi trực tiếp với Quốc hội, NASA cũng cho biết đang hợp tác.
Bối cảnh công nghệ tỷ đô: Mạng lưới không gian của SpaceX và Blue Origin
Để hiểu được mức độ nghiêm trọng của sự việc, chúng ta cần nhìn vào bối cảnh công việc của những người đã khuất hay mất tích. Các điều tra không chỉ tập trung vào NASA hay nghiên cứu hạt nhân, mà còn nhắm thẳng vào ngành công nghiệp không gian thương mại và quốc phòng.
Lĩnh vực phòng thủ hành tinh là một vòng tròn cực kỳ khép kín, nơi chỉ có vài trăm nhà khoa học trên toàn thế giới thực sự tinh thông về đặc tả tiểu hành tinh, mô hình hóa độ lệch và phát triển hệ thống phát hiện không gian.
Chính những nhà khoa học này là những viên gạch nền móng cho các siêu dự án thương mại hóa công nghệ quốc phòng. Điển hình như Blue Origin, tập đoàn vừa ra mắt khái niệm phòng thủ hành tinh NEO Hunter vào tháng 3 năm 2026. Dự án này được phát triển cùng Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) của California và Caltech, dựa trên nền tảng tàu vũ trụ Blue Ring. Đáng chú ý, các công nghệ chùm tia ion và va chạm động năng mà dự án này đề xuất chia sẻ chung hệ thống lõi với các công nghệ phát hiện và đánh chặn tên lửa phòng thủ của quân đội Mỹ.
Sự liên kết này mang lại những bản hợp đồng khổng lồ. Dưới chính quyền Trump, Lực lượng Không gian Mỹ (USSF) đã trao cho SpaceX gần 6 tỷ USD và Blue Origin khoảng 2,3 tỷ USD trong các hợp đồng phóng an ninh quốc gia vào tháng 4 năm 2025. Riêng SpaceX đang nắm giữ hợp đồng cho chùm vệ tinh phòng thủ tên lửa Golden Dome, trong khi Blue Origin được bổ sung vào hợp đồng SHIELD trị giá 151 tỷ USD của Cơ quan Phòng thủ Tên lửa.
Những con số này cho thấy giá trị chiến lược của tri thức mà các nhà khoa học nắm giữ có thể sánh với tài sản của cả một quốc gia, đồng thời khiến họ trở thành mục tiêu tiềm tàng của các thế lực thù địch.
Những màn bốc hơi không để lại dấu vết
Bức màn bí ẩn càng trở nên dày đặc khi đi sâu vào từng hồ sơ nạn nhân. Một trong những sự biến mất gây chấn động nhất là của William Neil McCasland, 68 tuổi. Ông là một Thiếu tướng Không quân đã nghỉ hưu, từng là nhân vật trung tâm trong các nghiên cứu hàng không vũ trụ tiên tiến nhất của Lầu Năm Góc và từng chỉ huy Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Không quân tại Căn cứ Wright-Patterson khét tiếng.
Vào ngày 27 tháng 2 năm 2026, ông rời nhà ở Albuquerque, New Mexico, bằng đường bộ, chỉ mang theo một khẩu súng lục .38 caliber. McCasland để lại toàn bộ điện thoại, kính theo toa và các thiết bị đeo tay thông minh. Dù đã nhiều tháng trôi qua, giới chức vẫn không thể giải thích ông đi đâu, tại sao lại rời đi, và liệu có ai khác liên can hay không.
Kịch bản để lại tài sản cá nhân này lặp lại ở Phòng thí nghiệm Quốc gia Los Alamos, cơ sở nghiên cứu hạt nhân hàng đầu tại New Mexico. Tại Los Alamos National Laboratory, Melissa Casias, 53 tuổi, mất tích vào tháng 6/2025. Theo cảnh sát bang New Mexico, bà để lại đồ đạc tại nhà. Chi tiết được chú ý là điện thoại của bà đã bị khôi phục cài đặt gốc trước khi mất liên lạc.
Trước đó một tháng, Anthony Chavez, 78 tuổi, cựu quản đốc xây dựng tại Los Alamos, cũng mất tích. Các cuộc tìm kiếm không đem lại kết quả rõ ràng.
Thêm vào danh sách mất tích là Monica Reza, 60 tuổi, giám đốc nhóm xử lý vật liệu của phòng thí nghiệm JPL trực thuộc NASA. Bà biến mất khi đang đi bộ đường dài trên Xa lộ Angeles Crest vào tháng 6 năm 2025. Đáng chú ý, Reza là người nắm giữ bằng sáng chế cho siêu hợp kim niken dùng trong sản xuất tên lửa và vũ khí, công nghệ được ứng dụng trực tiếp vào các chương trình tên lửa tái sử dụng như New Glenn của Blue Origin và Starship của SpaceX.
Các công văn điều tra đã chỉ ra một mối liên hệ nghề nghiệp chặt chẽ nhưng chưa được giải thích giữa Reza và Tướng McCasland: cả hai từng hợp tác trong một chương trình nghiên cứu do Không quân tài trợ vào đầu những năm 2000 về vật liệu tiên tiến cho vũ khí và phương tiện không gian.
Trường hợp tương tự cũng xảy ra với Steven Garcia, người giám sát vũ khí hạt nhân tại Cơ sở An ninh Quốc gia Kansas City. Ông mất tích khỏi Albuquerque vào tháng 8 năm 2025, với hình ảnh cuối cùng trên camera an ninh là cảnh ông đi bộ rời đi cùng một khẩu súng lục. Hay như Jason Thomas, phó giám đốc tại Novartis đang nắm giữ các hợp đồng đang hoạt động với Bộ Quốc phòng, biến mất vào tháng 12 năm 2025 và được tìm thấy đã chết dưới một hồ nước ở Massachusetts ba tháng sau đó.
Các trường hợp tử vong gây tranh luận
Bên cạnh các vụ mất tích là những trường hợp tử vong khiến dư luận đặt câu hỏi. Nuno F.G. Loureiro, 47 tuổi, một nhà vật lý và nhà khoa học phản ứng tổng hợp, từng lãnh đạo Trung tâm Phản ứng tổng hợp và Khoa học Plasma của MIT. Ông đang nỗ lực thúc đẩy công nghệ năng lượng sạch và các nghiên cứu lõi thì bị bắn chết tại nhà riêng gần Boston vào tháng 12 năm 2025. Kẻ xả súng sau đó cũng nổ súng tại khuôn viên Đại học Brown, giết chết hai sinh viên. Dù có vẻ như là một vụ bạo lực ngẫu nhiên, vị trí đặc biệt của Loureiro trong giới khoa học khiến nhiều người hoài nghi.
Chỉ hai tháng sau, vào tháng 2 năm 2026, Carl Grillmair, 67 tuổi, bị bắn chết ngay trước hiên nhà ở vùng nông thôn Llano, California. Nghi phạm bị bắt giữ được cho là không hề quen biết nạn nhân. Grillmair là nhà vật lý thiên văn lừng danh của Caltech, từng cộng tác với NASA và nổi tiếng với các nghiên cứu về nước trên các hành tinh ngoài hệ mặt trời. Trọng yếu hơn, ông là người nghiên cứu chế tạo kính viễn vọng NEOWISE và NEO Surveyor, những công cụ tạo thành xương sống cho nền tảng phát hiện của hệ thống NEO Hunter. SpaceX hiện đang nắm giữ hợp đồng đưa NEO Surveyor lên quỹ đạo bằng tên lửa Falcon 9 vào năm 2027.
Sự nghi ngờ còn bao trùm lấy cái chết của Matthew James Sullivan, 39 tuổi, một cựu sĩ quan tình báo của Không quân Mỹ. Anh qua đời vào năm 2024 chỉ chưa đầy hai tuần trước khi lịch trình ra làm chứng trong một vụ án tố giác bí mật liên bang liên quan đến các vật thể bay không xác định (UFO) diễn ra. Cáo phó công khai không nêu rõ nguyên nhân cái chết, nhưng Hạ nghị sĩ Eric Burlison đã gọi vụ tự sát này là cực kỳ đáng ngờ trên sóng Fox News và kêu gọi FBI phải vào cuộc làm rõ động cơ.
Bên cạnh đó là những sự ra đi dường như vì bệnh lý nhưng lại tập trung dày đặc ở JPL. Michael David Hicks, chuyên gia nghiên cứu sao chổi và tiểu hành tinh gắn bó với JPL gần 25 năm, qua đời ở tuổi 59 vào tháng 7 năm 2023. Các nghiên cứu của ông được ứng dụng trong sứ mệnh DART của NASA, tạo tiền đề luận lý cho hệ thống NEO Hunter và các vụ phóng Falcon 9. Một chuyên gia không gian khác của JPL là Frank Maiwald cũng qua đời ở tuổi 61 vào tháng 7 năm 2024 mà không có nguyên nhân chính thức nào được công bố.
Những tiếng nói phản bác giữa thuyết âm mưu và thực tại
Dù các dữ kiện xâu chuỗi lại tạo ra một kịch bản tình báo hoàn hảo, việc vội vã kết luận đây là một chiến dịch ám sát quy mô lớn đã vấp phải sự phản đối từ chính gia đình các nạn nhân và những tiếng nói thực tế trong giới chính trị.
Julia Hicks, con gái của nhà khoa học Michael David Hicks, chia sẻ với CNN rằng cha cô vốn đã phải vật lộn với những vấn đề y tế nghiêm trọng từ trước. Cô cảm thấy bị chấn động bởi những đồn đoán trên mạng nhưng đồng thời cũng thấy chúng nực cười. Theo cô, không hề có một logic hay chứng cứ nào lôi kéo cái chết của cha cô vào một cuộc điều tra liên bang cấp cao. Tính đến thời điểm hiện tại, cũng không có bất kỳ quan chức nào tiếp cận gia đình cô để đặt câu hỏi.
Tương tự, trường hợp của Amy Eskridge, 34 tuổi, đồng sáng lập Viện Khoa học Ngoại lai ở Huntsville, Alabama, qua đời năm 2022. Gia đình cô đã phải lên tiếng đính chính rằng Amy dù là một người thông minh tuyệt đỉnh nhưng đã phải chịu đựng những cơn đau mãn tính trong thời gian dài. Họ gửi đi một thông điệp: Mọi người nên nhận ra rằng các nhà khoa học cũng là con người, họ cũng có thể qua đời, đừng thổi phồng vấn đề này lên quá mức.
Trường hợp của Tướng McCasland cũng bị bủa vây bởi các thuyết âm mưu liên quan đến người ngoài hành tinh. Căn cứ Wright-Patterson mà ông từng chỉ huy từ lâu đã là trung tâm của các tin đồn về việc cất giữ mảnh vỡ từ sự cố đĩa bay Roswell. Tuy nhiên, vợ ông, bà Susan McCasland Wilkerson, đã gay gắt bác bỏ suy đoán này trên Facebook. Dù thừa nhận chồng mình từng có những liên hệ ngắn ngủi với cộng đồng nghiên cứu UFO, bà khẳng định đó không phải là lý do để ai đó bắt cóc ông, và nhấn mạnh chồng bà không nắm giữ bất kỳ bí mật nào về thi thể người ngoài hành tinh hay mảnh vỡ phi thuyền.
Ở góc độ chính trị, Hạ nghị sĩ James Walkinshaw nhận định rằng Mỹ có hàng nghìn chuyên gia trong lĩnh vực hạt nhân và quốc phòng. Vì vậy, nếu có một chiến dịch nhằm làm suy yếu năng lực khoa học của nước này, việc nhắm vào vài cá nhân riêng lẻ chưa chắc tạo ra tác động quyết định.
Câu hỏi còn bỏ ngỏ
Dù tồn tại nhiều ý kiến trái chiều, việc số lượng lớn các vụ mất tích và tử vong cùng xuất hiện trong một nhóm ngành nhạy cảm đã đủ để Washington chú ý. Một số cựu quan chức an ninh cho rằng mô hình này cần được kiểm tra nghiêm túc, bao gồm khả năng gián điệp, cưỡng ép, tấn công có chủ đích hoặc đơn giản chỉ là sự trùng hợp bị diễn giải quá mức.
Các vụ việc có thể hoàn toàn khác nhau về nguyên nhân: từ bạo lực ngẫu nhiên, bệnh lý, tai nạn, tự sát cho đến mất tích chưa có lời giải. Tuy nhiên, điểm chung là chúng đều liên quan đến những cá nhân có chuyên môn cao trong các lĩnh vực chiến lược. Cuộc rà soát của FBI và các cơ quan liên bang trong thời gian tới vì thế không chỉ nhằm làm rõ số phận của từng cá nhân, mà còn để đánh giá khả năng bảo vệ nhân lực khoa học trọng yếu của Mỹ trong giai đoạn cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt.
Tuấn Nguyễn
Nguồn: GenK