Vào tháng 5 năm 2026, Google nộp đơn lên Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ xin cấp phép thử nghiệm một kế hoạch nghe có vẻ ngược đời: thả tối đa 32 triệu con muỗi ra môi trường tự nhiên tại Florida và California trong vòng hai năm. Hồ sơ được đăng trên Công báo Liên bang dưới mã số EPA-HQ-OPP-2025-3951, với kế hoạch thả 16 triệu con tại Florida trong năm đầu và 16 triệu con tại California trong năm tiếp theo.
Đây không phải tai nạn hay thí nghiệm thiếu kiểm soát. Đây là chương trình Debug, một dự án mà Google âm thầm triển khai nhiều năm với mục tiêu dùng chính muỗi để tiêu diệt muỗi.
Dùng vi khuẩn tự nhiên để diệt muỗi
Muỗi được thả trong chương trình này là muỗi đực thuộc loài Culex quinquefasciatus, loài liên quan đến việc lây truyền virus Tây sông Nile, mang vi khuẩn Wolbachia tự nhiên. Khi những con muỗi đực này giao phối với muỗi cái hoang dã không mang cùng chủng vi khuẩn, trứng được tạo ra sẽ không nở. Thả đủ nhiều và đủ lâu, quần thể muỗi trong khu vực sẽ sụp đổ dần từ bên trong mà không cần một giọt hóa chất nào.
Toàn bộ quá trình không dùng độc tố, không biến đổi gene, chỉ dựa vào vi khuẩn Wolbachia vốn tồn tại tự nhiên trong hàng chục loài côn trùng trên khắp thế giới. Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ xếp đề xuất này vào danh mục kiểm soát sinh học, không phải thuốc trừ sâu hóa học thông thường.
Tại sao AI là yếu tố sống còn
Kế hoạch này có một điểm dễ trở thành thảm họa nếu thực hiện sai: chỉ được thả muỗi đực, tuyệt đối không được thả muỗi cái. Muỗi đực không đốt người, không truyền bệnh. Nhưng nếu muỗi cái mang Wolbachia lọt ra ngoài môi trường, chúng có thể lây lan vi khuẩn này sang quần thể hoang dã theo cách ngoài ý muốn, phá vỡ toàn bộ cơ chế kiểm soát.
Vấn đề là muỗi đực và muỗi cái trông gần như giống hệt nhau ở giai đoạn ấu trùng, và không có con người nào có thể phân loại hàng triệu con muỗi bằng mắt thường đủ nhanh và đủ chính xác ở quy mô công nghiệp. Đây chính là nơi Google mang lại thứ mà các tổ chức y tế công cộng truyền thống không có.
Hệ thống của Debug kết hợp trí tuệ nhân tạo, robot và cảm biến để phân loại muỗi theo giới tính với tốc độ và độ chính xác mà con người không thể đạt được bằng tay. Cùng hệ thống đó đảm bảo việc nuôi dưỡng số lượng lớn, kiểm soát chất lượng và thả muỗi đúng khu vực đúng thời điểm theo lịch trình lặp lại. Không có lớp tự động hóa này, chương trình không thể vận hành an toàn ở quy mô 32 triệu con.
Singapore đã làm điều này mỗi tuần suốt 8 năm
Trước khi đến Mỹ, Debug đã có một phòng thí nghiệm thực địa quy mô lớn tại Singapore. Từ năm 2018, chương trình này hợp tác với Cơ quan Môi trường Quốc gia Singapore triển khai thả muỗi đực Wolbachia nhắm vào loài Aedes aegypti, thủ phạm chính của dịch sốt xuất huyết tại đảo quốc này.
Sau nhiều năm thả liên tục, các khu vực được xử lý ghi nhận mức giảm 80 đến 90% quần thể muỗi Aedes aegypti và hơn 70% nguy cơ sốt xuất huyết trong cộng đồng dân cư. Hiện tại, mỗi tuần Singapore thả hơn 10 triệu con muỗi đực Wolbachia, biến chương trình này thành hoạt động thường kỳ thay vì thử nghiệm.
Cơ sở tại Singapore cũng trở thành trung tâm nghiên cứu và phát triển quốc tế đầu tiên của Debug, nơi tiếp tục hoàn thiện hệ thống phân loại bằng trí tuệ nhân tạo và quy trình sản xuất muỗi quy mô lớn trước khi đưa vào ứng dụng tại các thị trường mới.
Quyết định nằm ở Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ
Thời hạn để công chúng gửi ý kiến phản hồi về đề xuất này là ngày 5 tháng 6 năm 2026. Sau đó, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ sẽ xem xét toàn bộ hồ sơ và ra quyết định phê duyệt, từ chối hoặc đặt điều kiện bổ sung. Nếu được chấp thuận, đây sẽ là lần đầu tiên Google có con đường pháp lý để triển khai kiểm soát muỗi sinh học ở quy mô lớn trên đất Mỹ.
Kết quả của đợt xét duyệt này cũng có thể định hình cách các cơ quan quản lý Mỹ nhìn nhận các biện pháp kiểm soát sinh học trong tương lai, đặc biệt khi nguy cơ dịch bệnh do muỗi truyền ngày càng tăng và các đô thị đang tìm kiếm giải pháp thay thế cho thuốc diệt côn trùng hóa học ngày càng mất tác dụng.
Nguồn: GenK