Ứng dụng AI vào công việc đang khiến thị trường lao động thay đổi hàng ngày, hàng giờ. Không chỉ nằm ở bản thân công nghệ mà điều khiến người lao động lo lắng chính là ở tốc độ doanh nghiệp và người dùng chấp nhận nó. Câu hỏi vì thế cũng thay đổi không còn là có nên dùng AI hay không, mà là việc sử dụng AI có đang giúp bạn tiến lên, hay âm thầm khiến kỹ năng cốt lõi bị bào mòn.
Theo McKinsey & Company, khoảng 65% doanh nghiệp toàn cầu đã triển khai AI tạo sinh trong ít nhất một bộ phận. Goldman Sachs ước tính khoảng 300 triệu việc làm có thể bị tự động hóa một phần, trong khi LinkedIn ghi nhận nhu cầu tuyển dụng liên quan đến kỹ năng AI đã tăng hơn 6 lần chỉ trong hai năm. Những dữ kiện này không cho thấy AI xóa sổ nghề nghiệp, mà chỉ ra rằng công việc đang bị phân rã thành các tác vụ nhỏ và được tối ưu hóa bằng công nghệ.
Bức tranh này trở nên cụ thể hơn khi nhìn vào các ứng dụng AI đang dần len lỏi vào từng ngóc ngách công việc đặc thù tại Việt Nam như Vbee AIVoice, Luna Base AI, Palexy và Enfarm. Cả bốn ứng dụng này đều xuất hiện trong danh sách được người dùng bình chọn tại bảng xếp hạng Better List phản ánh trực tiếp mức độ quan tâm và trải nghiệm thực tế của người dùng.
Với Vbee AIVoice, AI được triển khai dưới dạng hệ thống chuyển văn bản thành giọng nói, sử dụng mô hình học sâu để tái tạo ngữ điệu và phát âm tiếng Việt. Điều này thay thế trực tiếp các công đoạn thu âm truyền thống trong sản xuất nội dung, giúp rút ngắn thời gian và giảm đáng kể chi phí. Quan trọng hơn, nó làm thay đổi cấu trúc sản xuất: một cá nhân có thể tạo ra khối lượng nội dung lớn mà trước đây cần nhiều nhân sự phối hợp.
Trong khi đó, Luna Base AI đại diện cho nhóm nền tảng xử lý tri thức, nơi các mô hình ngôn ngữ được tích hợp trực tiếp vào workflow làm việc. Các tác vụ như viết nội dung, tóm tắt tài liệu hay phân tích thông tin có thể được thực hiện nhanh hơn đáng kể. Tuy nhiên, chính ở đây cũng xuất hiện rủi ro: nếu người dùng phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả mà không kiểm chứng, năng lực phân tích và tư duy có thể suy giảm theo thời gian.
Ở lĩnh vực bán lẻ, Palexy cho thấy một hướng tiếp cận khác của AI khi tập trung vào phân tích hành vi khách hàng trong không gian vật lý. Thông qua thị giác máy tính, hệ thống có thể đo lường lưu lượng, thời gian dừng lại và hành vi di chuyển trong cửa hàng. Đây là loại dữ liệu mà phương pháp thủ công khó có thể thu thập chính xác. Từ đó, doanh nghiệp có cơ sở để tối ưu bố trí sản phẩm và nâng cao hiệu quả kinh doanh. AI trong trường hợp này không thay thế con người, mà bổ sung một lớp dữ liệu giúp quyết định chính xác hơn.
Với Enfarm, AI được ứng dụng trong nông nghiệp thông qua việc phân tích dữ liệu về đất, thời tiết và dinh dưỡng cây trồng để đưa ra khuyến nghị canh tác. Điều này giúp giảm sự phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân và chuyển sang mô hình ra quyết định dựa trên dữ liệu. Vai trò của con người không biến mất, nhưng được nâng lên ở cấp độ kiểm soát và lựa chọn.
Khi đặt các ứng dụng này cạnh nhau, có thể thấy rõ cơ chế tác động của AI. Nó không thay thế toàn bộ một nghề, mà chia nhỏ công việc thành các module và tối ưu từng phần. Những công việc mang tính lặp lại, quy trình rõ ràng và đầu ra tiêu chuẩn hóa sẽ bị ảnh hưởng trước tiên. Nếu cộng gộp các phần bị thay thế, khối lượng công việc ở cấp độ cơ bản có thể giảm đi đáng kể.
Một nghiên cứu của MIT cho thấy người sử dụng AI có thể tăng năng suất khoảng 37% và cải thiện chất lượng đầu ra gần 20%. Điều này lý giải vì sao các công cụ AI nhanh chóng được đón nhận. Tuy nhiên, hệ quả đi kèm là sự phân hóa rõ rệt người biết tận dụng AI như một công cụ sẽ nâng cao hiệu suất, trong khi người phụ thuộc mà không hiểu bản chất có nguy cơ lụt nghề.
Từ góc độ thực tiễn, AI không phải là yếu tố khiến một công việc biến mất ngay lập tức. Nhưng nó đang loại bỏ dần những phần việc có thể chuẩn hóa và tự động hóa. Người tiếp tục làm thủ công những phần này sẽ mất lợi thế cạnh tranh, trong khi người biết tích hợp AI vào quy trình sẽ đạt hiệu quả cao hơn.
Vì vậy, vấn đề không nằm ở việc bạn có sử dụng AI hay không. Điểm quyết định nằm ở cách sử dụng bạn đang dùng AI để mở rộng năng lực, hay đang để nó thay thế luôn quá trình tư duy của mình. Trong một thị trường mà công việc ngày càng bị chia nhỏ và tối ưu hóa, ranh giới giữa nâng cấp và “lụt nghề” không nằm ở công nghệ, mà nằm ở chính người sử dụng. Việc ngày càng nhiều ứng dụng AI được chính người Việt phát triển cũng cho thấy thị trường trong nước đang trong thời điểm có nhu cầu rất cao với AI. Nhiều doanh nghiệp cũng đã bắt đầu chủ động điều chỉnh và phát triển AI phù hợp với ngữ cảnh, ngôn ngữ và nhu cầu sử dụng riêng.