Một bài đánh giá mới từ The Verge cho thấy điều đáng lo ngại hơn cả là ngay cả Microsoft cũng chưa thể tối ưu Windows 11 đủ tốt để mang lại trải nghiệm mượt mà trên chính dòng Surface Laptop của mình.
Surface Laptop 13 inch mới ra mắt đúng vào thời điểm thị trường PC chịu ảnh hưởng rõ rệt từ cuộc khủng hoảng chip nhớ. Giá DRAM và NAND liên tục leo thang trong hơn một năm qua khiến nhiều nhà sản xuất phải cân nhắc lại cấu hình tiêu chuẩn của các mẫu laptop phổ thông để kiểm soát giá bán.
Năm ngoái, Surface Laptop 13 inch từng được đánh giá là một trong những mẫu laptop Windows mỏng nhẹ đáng mua nhất. Với mức giá khoảng 900 USD, máy sở hữu chất lượng hoàn thiện cao, thời lượng pin ấn tượng cùng hiệu năng đủ đáp ứng phần lớn nhu cầu làm việc nhờ cấu hình 16GB RAM. Phiên bản năm 2026 gần như giữ nguyên mọi ưu điểm về thiết kế, từ bàn phím, trackpad cho đến webcam hay thời lượng pin, nhưng bên trong lại có một thay đổi quan trọng: cấu hình tiêu chuẩn chỉ còn 8GB RAM, trong khi giá bán tăng lên 950 USD.
Theo The Verge, những hạn chế của cấu hình mới nhanh chóng bộc lộ trong quá trình sử dụng thực tế. Surface Laptop vẫn xử lý tốt các tác vụ đơn giản như duyệt web hay xem video, nhưng chỉ cần chuyển sang khối lượng công việc văn phòng quen thuộc, hệ thống đã bắt đầu xuất hiện hiện tượng khựng và đứng máy trong vài giây.
Tình trạng này xảy ra khi máy vừa tham gia cuộc gọi Microsoft Teams, vừa mở khoảng 10 tab Chrome cùng Slack và Signal – một mức độ đa nhiệm hoàn toàn bình thường đối với nhiều người dùng văn phòng.
Đáng chú ý, hiện tượng này không chỉ xuất hiện trong những tình huống tải nặng. Ngay cả khi chỉ làm việc trên Google Docs hoặc duyệt web thông thường, chiếc Surface Laptop vẫn có thể phản hồi chậm vài lần mỗi ngày.
Theo dữ liệu từ Task Manager, mức sử dụng RAM gần như luôn dao động quanh 6,7GB trên tổng số 7,6GB khả dụng. Sau khi khởi động lại máy với số lượng ứng dụng nền tối thiểu, riêng Windows 11 đã chiếm khoảng 4,2GB RAM, đồng nghĩa người dùng chỉ còn hơn 3GB bộ nhớ để chia sẻ cho trình duyệt, bộ ứng dụng Office và các phần mềm khác.
Điều đó khiến trải nghiệm sử dụng trở nên khác xa kỳ vọng đối với một chiếc laptop mới có giá gần 1.000 USD. Thay vì thoải mái mở nhiều ứng dụng cùng lúc, người dùng buộc phải chủ động đóng bớt tab trình duyệt, hạn chế chạy các ứng dụng nền và cân nhắc từng tác vụ để tránh hệ thống bị chậm.
Nói cách khác, thay vì chiếc máy thích nghi với nhu cầu sử dụng, người dùng lại phải thay đổi thói quen để thích nghi với giới hạn phần cứng.
Microsoft vô tình chứng minh điều Apple từng nói
Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong bài đánh giá là màn so sánh với MacBook Neo của Apple. Đây cũng là mẫu máy chỉ được trang bị 8GB RAM, nhưng trong cùng điều kiện sử dụng, The Verge nhận thấy MacBook Neo vẫn xử lý đa nhiệm ổn định hơn và ít gặp hiện tượng đứng máy. Điều này cho thấy khác biệt không chỉ nằm ở dung lượng bộ nhớ, mà còn ở cách hệ điều hành quản lý tài nguyên khi phần cứng bị giới hạn.
Kết quả này cũng khiến nhiều người nhớ lại phát biểu gây tranh cãi của Bob Borchers, Phó Chủ tịch phụ trách Tiếp thị Sản phẩm Toàn cầu của Apple, vào cuối năm 2023. Khi đó, ông cho rằng nhờ kiến trúc Apple Silicon cùng cơ chế quản lý bộ nhớ của macOS, 8GB bộ nhớ hợp nhất trên máy Mac có thể mang lại trải nghiệm tương đương 16GB RAM trên một số máy tính Windows.
Phát biểu này từng bị không ít người xem là một thông điệp marketing hơn là một nhận định kỹ thuật. Tuy nhiên, bài đánh giá mới của The Verge lại vô tình mang đến một ví dụ thực tế cho thấy Windows 11 hiện vẫn chưa thể mang lại trải nghiệm tương tự trên một chiếc laptop 8GB, ngay cả khi đó là thiết bị do chính Microsoft phát triển.
Microsoft cũng là một trong những công ty thúc đẩy cuộc đua AI mạnh mẽ nhất hiện nay. Nhu cầu khổng lồ đối với hạ tầng AI đã khiến nguồn cung DRAM và NAND ngày càng căng thẳng, kéo giá RAM tăng mạnh và buộc nhiều nhà sản xuất phải cắt giảm dung lượng bộ nhớ trên các mẫu laptop phổ thông. Trong khi đó, Microsoft lại nhiều lần khẳng định đang tập trung tối ưu Windows 11 để hoạt động tốt hơn trên các thiết bị giá rẻ nhằm cạnh tranh với MacBook Neo. Thực tế trên Surface Laptop cho thấy mục tiêu này vẫn còn khá xa.
Surface Laptop có lẽ sẽ không phải trường hợp cá biệt. Tại Computex 2026, Dell, Acer và ASUS đều đã công bố những mẫu laptop mới với cấu hình khởi điểm chỉ 8GB RAM. Nếu các dự báo từ Micron, Samsung và SK Hynix về tình trạng thiếu hụt chip nhớ tiếp tục trở thành hiện thực trong vài năm tới, người dùng sẽ còn chứng kiến nhiều thiết bị tương tự xuất hiện hơn nữa.
Trớ trêu ở chỗ, Microsoft vẫn công bố 4GB RAM là cấu hình tối thiểu để chạy Windows 11. Nhưng nếu ngay cả một chiếc Surface Laptop 8GB do chính Microsoft thiết kế cũng thường xuyên khựng khi mở vài ứng dụng văn phòng quen thuộc, con số trên có lẽ chỉ còn mang ý nghĩa “đủ để cài đặt”, thay vì “đủ để sử dụng”.
Điều đáng lo là 8GB RAM quay trở lại không phải vì phần mềm ngày càng nhẹ hơn, mà vì các hãng không còn nhiều lựa chọn trước áp lực chi phí linh kiện. Và nếu ngay cả Microsoft cũng chưa thể khiến Windows 11 vận hành mượt mà trên một chiếc Surface 8GB RAM, thật khó để kỳ vọng các nhà sản xuất PC khác có thể mang lại kết quả tốt hơn.
Cuộc khủng hoảng chip nhớ do AI vì thế không còn chỉ xuất hiện trong những báo cáo tài chính hay biểu đồ giá DRAM, mà đã bắt đầu tác động trực tiếp đến trải nghiệm của người dùng trên chính những chiếc laptop mới bán ra thị trường.
Nguồn: GenK