Mơ đâ u cho khu c cao tra o cuô i bô phim The Odyssey đang được chiếu toàn cầu, hi nh a nh mô t người đa n ông ra ch rươ i, chi u đư ng mo i lơ i phi nhô cu a như ng ke lô ma ng, thu hu t mo i sư chu y cu a ngươ i trong ra p. Va khi ông cơ i bo lơ p ngu y trang, như ng ke thô lô kia hư ng chi u trọn vẹn cơn thi nh nô đa ki m ne m 20 năm cu a mô t mô t cư u binh, đang khao kha t đươ c đoa n tu vơ i gia đi nh.
The Odyssey tiêu tô n 250 triê u USD cho khâu sa n xuâ t, la ta c phâ m điê n a nh đâ u tiên đươ c quay toa n bô bă ng ma y IMAX 70mm, quy tu mô t da n sao ha ng A cu a Hollywood, đê kê la i mô t câu chuyê n ma phâ n lơ n kha n gia đa biê t trươ c ca i kê t: mô t câu chuyê n gâ n 3.000 năm tuô i vê mô t ngươ i đa n ông tìm được đường về.
Ta i sao câu chuyê n vâ n giư nguyên gia tri , du đa gâ n ba thiên niên ky trôi qua kê tư khi no đươ c kê lâ n đâ u? Bóc hết lớp quái vật, nữ thần và bão biển ra, phần lõi còn lại là một danh sách những bài kiểm tra dành cho người đàn ông đang cố giữ lấy vị trí làm chồng, làm cha của mình. Sau 20 năm xa nhà, vơ i 10 năm chiến trận và 10 năm lênh đênh trên đường về, ngươ i đa n ông co co n la chi nh mi nh?
Bài học thứ nhất: tri khôn la vu khi
Homer gọi Odysseus nhân vật của mình là polytropos , người của trăm mưu nga n kê , trăm đươ ng nga n lô i, xoay sơ linh hoa t khi gă p kho , va ông ta xứng với danh hiệu đó. Con ngựa gỗ hạ thành Troy là mưu kê lưu danh sư sa ch cu a Odysseus. Khi bị nhốt trong hang gã khổng lồ một mắt Polyphemus, ông tự xưng tên mình là Không Ai, để đến lúc gã khổng lồ bị chọc mù mắt va rống lên Không Ai ha i ta, anh em cu a ga đa không tơ i gia i cư u. Ông bịt tai thủy thủ bằng sáp ong đê ba o toa n ti nh ma ng trươ c lơ i ha t ma thuâ t cu a qua i ngư, va quyê t đi nh tư tro i mi nh va o cô t buô m đê tho a ma n tri to mo tri thư c, đê đươ c nghe tiê ng ha t na o lo ng ma vâ n sô ng.
Tất cả những mưu kê ấy đều phục vụ đúng một mục tiêu, giu p Odysseus trơ vê nha . Ông không không dùng đầu óc để thắng một ván cờ hay để chứng minh mình trên cơ ke kha c, ông dùng nó để đưa như ng ngươ i li nh trung tha nh của mình đi tiếp thêm một chặng.
Chư “khôn” ma chu ng ta đa quen thuô c vâ n đươ c du ng đê mô ta sư khôn lỏi, khôn vặt, khôn để không bị thiệt. Tuy nhiên, tri khôn vâ n co n mô t chuâ n kha c cao đe p va khă t khe hơn: tri khôn cu a Odysseus đa giu p ông vươ t qua kiê p na n.
Bài học thứ hai: cái tôi đa p đô tha nh tư u cu a ca i đâ u
Trong nguyên ta c cu a Homer, va trong mô t sô ba n phim The Odyssey lô t ta , sai lâ m gây ra bơ i ca i tôi la đa khiê n Odysseus hư ng chi u mô t hi nh pha t nă ng nê .
Sau khi thoát khỏi hang, thuyền đã ra khơi va thu y thu đoa n đã an toàn va chi câ n ra đi trong im lă ng. Thê nhưng vi anh hu ng mưu tri đa quay đâ u, hét vọng vào bờ danh ti nh cu a mi nh, tha nh tư u cu a mi nh, thâ m chi ca quê hương cu a mi nh như mô t ma n “flex” kinh điê n. Odysseus không ngơ , ga khô ng lô mô t mă t la con thâ n biê n Poseidon, va như ng thông tin ông vư a đưa cho ke thu đa khiê n Odysseus va thu y thu đoa n la nh tro n cơn thi nh nô cu a tha nh thâ n.
Toàn bộ 10 năm lênh đênh sau đó khơ i nguô n từ đúng ma n khoe khoang ấy, và cái giá phải trả gồm cả mười hai con thuyền cùng toàn bộ thủy thủ đoàn. Odysseus về đến nhà một mình, mâ t đi toa n bô như ng ngươ i li nh, như ng ngươ i anh em đa cu ng va o sinh ra tư .
Ông bước ra khỏi hang với đầy đủ mưu trí, nhưng ông mâ t tơ i 10 năm mơ i co thê vê đê n nha , chi vì mô t lần muô n người khác biết mình là ai. Cái giá của những khoảnh khắc nga o ma n co khi không đến ngay, đôi khi pha i 10 năm sau ngươ i ta mơ i pha i tra gia .
Bài học thứ ba: thử thách nặng nhất là lời mời ở lại
Chúng ta quen hình dung cám dỗ trên đường về của Odysseus dưới hi nh ha i phụ nữ. Nhưng khi nhi n ky như ng gi đang đươ c đă t lên ba n cân, ta mơ i thâ y ro lơ i mơ i cha o không đơn gia n vâ y: như ng nư thâ n xinh đe p muô n trao cho Odysseus một cuộc đời dễ da ng, sung sươ ng.
Nữ thần Calypso giữ Odyssey 7 năm trên đảo Ogygia, và hư a trao cho ngươ i đa n ông ma ba say đă m sư bất tử và tuổi trẻ vĩnh hă ng. Odysseus từ chối, to ro mong muô n quay về với Penelope – một người đàn bà phàm trần rồi sẽ già đi. Trước đó ông đã dừng lại một năm bên Circe, và trước nữa là xứ sơ hoa sen, chỉ cần nếm một lâ n là quên mất mình còn có nhà để về.
Có một cảnh Homer viết rất khẽ: Odysseus đô lê trên bãi biển Ogygia. Ông sống giữa thiên đường, bên một nữ thần, và khóc vì nhớ một hòn đảo đá xa xôi.
Xứ của những người ăn hoa sen có một phiên bản rất đời thường. Ơ như ng bê n bơ xuâ t khâ u lao đô ng, ta i như ng quô c gia du ho c co mư c sô ng vươ t trô i so vơ i quê nha , co như ng ngươ i ra đi va không trơ vê vi mô t ly do đơn gia n: ơ bên kia biên giơ i cuô c sô ng sung sươ ng va dê da ng hơn.
Bài học thứ tư: kiên nhâ n la đư c ti nh tô t
Về đến Ithaca, Odysseus không thê đươ ng đô t xông vào nha va lâ y la i như ng thư vô n thuô c vê ông. Ông cải trang thành ăn mày, chi u đư ng ca nh si nhu c trong chính ngôi nhà ông. Đêm ấy, khi tră n tro c vơ i như ng suy tư, Odysseus tự trâ n an mi nh bă ng như ng tô n thương qua khư , như ng chi u đư ng khi ông đô i đâ u vơ i ga khô ng lô mô t mă t, va ca i gia pha i tra khi đê ca m xu c lâ n a t ly tri .
Chịu đựng đi, trái tim ta. Ngươi từng chịu điều tệ hơn thế.
Đây la i là điê m sa ng kha c khiê n Odyssey tách biê t vơ i Iliad . Anh hùng của Iliad là Achilles, người không kiềm được cơn giận và bo ma ng khi co n râ t tre . Anh hùng của Odyssey là Odysseus, người kiên nhâ n va mưu tri , và đa co thê sô ng so t trơ vê .
Kha năng kiê m chê cu a Odysseus liên tu c bi đâ y tơ i như ng giơ i ha n tiê m câ n vơ i ta n nhâ n. Con chó Argos của Odysseus đã nằm chờ chủ suô t hai mươi năm, nó nhận ra ông ngay tức thi , vẫy đuôi, rồi ra đi trong thanh tha n. Odysseus nhìn thấy ca nh đau lo ng, đa phải giâ u mặt đi ma gạt nước mắt. Khi gă p la i vơ Penelope, Odysseus đa ki m ne n ca m xu c cu a hai thâ p ky đê giư nguyên lơ p ngu y trang cu a ke ăn ma y, ho ng thư c hiê n tro t lo t kê hoa ch tra thu đang â p u .
Phu t giây tru ng phu ng lu c na o cu ng nă ng ti nh. Vâ y ma co ngươ i đa n ông đu kiên nhâ n đê chơ tơ i khoa nh khă c chi n muô i, đê đa m ba o cho ngươ i thân va ba n thân đươ c an toa n, đo la ca i đư c ti nh đa ng ho c vâ y.
Bài học thứ năm: la m sao đê cho n ngươ i phu nư đa ng lâ y la m vơ ?
Nhâ vâ t Penelope thường bị tô i gia n tha nh một chữ chờ. Nhưng quan sa t ky ngươ i vơ cu a Odysseus, ta thâ y ro hi nh a nh mô t ngươ i phu nư co tri tuê ngang ngư a vơ i chô ng.
Một trăm lẻ tám kẻ cầu hôn chiếm nhà bà, ăn mo n tài sản của gia đi nh, ép bà tái giá. Penelope hứa sẽ chọn chồng ngay sau khi dệt xong tấm vải liệm cho cha chồng. Rồi ban ngày bà dệt, ban đêm bà tháo ra, đê rô i cầm chân được đa m câ u hô n suốt 3 năm cho đến khi một nữ ti tiết lộ chuyê n cơ mâ t.
Nhưng như ng chi tiê t đắt nhất nằm ở cuối câu chuyê n.
Khi bi dô n tơ i chân tươ ng, va pha i cho n chô ng đê giư yên gia thâ t. Penelope đa co bươ c đi mưu lươ c không thua ke m ngươ i chô ng trư danh. Nê u pha i cho n mô t ke đu “du ng” đê lâ y la m chô ng, ba se cho n ngươ i co thê căng cây cung ma vô n chi co Odysseus la m nô i. Mu i tên să c sa o cu a ba se tru ng hai đi ch: mô t, la ti m đươ c ngươ i đu vi đa i đê tiê p qua n Ithaca; va hai, nê u đa m câ u hôn nhu nhươ c không thê vươ t qua thư tha ch kho khăn, chu ng se pha i bo vê .
Chi tiê t na y co n môt lơ p nghi a nư a, đươ c ngươ i đơ i sau đô n đoa n: khi gă p ga ăn ma y kia, đươ c ông ta ta n tha nh viê c đă t ra thư tha ch căng cung, va nghe ông ta no i ră ng Odyssey se trơ vê khi ba câ n ông, Penelope đa co như ng pho ng đoa n cu a riêng mi nh. Dư a trên phong thái, cách nói chuyện và sự am hiểu của kẻ ăn mày, tiềm thức của Penelope đã nhâ n ra chô ng. Va hai vơ chô ng, du không biê t y nhau, đa co mô t ma n phô i hơ p hoa n ha o: trong sa nh đươ ng lơ n, nơi 108 ke câ u hôn đang tranh ca i vê ma n thư tha ch ma Penelope đă t ra, Odysseus đa căng tha nh công cây cung huyê n thoa i. Ông lă p tên va o, va bă t đâ u ngă m.
Sau khi Odysseus đã lộ diện và ta n sa t đám cầu hôn, Penelope vẫn chưa tin ke căng đươ c cây cung trư danh la chô ng mi nh. Bà thản nhiên sai gia nhân khiêng chiếc giường trong phòng ngủ ra ngoài cho khách nằm, va ha nh đô ng đa khiê n Odysseus nổi giận, vì chiếc giường ấy không ai khiêng nổi: chính tay ông đã đẽo nó từ gốc cây ô liu còn cắm rễ xuống đất, rồi xây căn phòng bao quanh nó. Đây la câu chuyê n “chăn gô i” ma chỉ hai người trên đời hiê u thâ u, va Penelope đa ôm choa ng lâ y chô ng, kê t thu c 20 năm mo n mo i chơ đơ i.
Người vợ đáng lấy, theo Homer, là người bắt ta phải chứng minh.
Bài học thứ sáu: la môt ngươ i cha đa i diê n cho hai chư “xư ng đa ng”
Có một chi tiết về kết cấu mà ít người để ý, va như ng bô phim vê Odysseus không thê no i ro tư đâ u. Homer mở màn Odyssey vơ i nhân vâ t Telemachus: bốn quyê n đầu tiên kể chuyện đứa con trai sinh ra vào lúc cha đi đánh trận, va đê n 20 ca i xuân xanh rô i ma chưa từng nhìn thấy mặt cha. Telemachus phải rời nhà, tìm đến Nestor rồi Menelaus – như ng ngươ i li nh tư ng sa t ca nh vơ i Odysseus, để hỏi cho ra cha mình là người thế nào.
Trong như ng năm tha ng trươ ng tha nh, ngươ i thâ y cu a Telemachus là Mentor, người bạn mà Odysseus gửi gắm con lại trước khi ra trận. Nhiê u lâ n, nữ thần Athena đã mượn hình dạng Mentor để dẫn dắt câ u trai tre . Vê sau, cái tên riêng “Mentor” đa bươ c va o tư điê n tiê ng Anh, du ng đê chi kha i niê m vê mô t ngươ i dâ n dă t.
Hai cha con cuối cùng nhận nhau trong túp lều của người chăn lợn Eumaeus, và cả hai cùng khóc. Nhưng Homer chưa dừng ở đó: ơ khu c cao tra o, Telemachus đa sa t ca nh cu ng Odyssey trươ c lu câ u hôn. Hành trình chỉ trọn vẹn khi đứa con đã đủ lớn để đứng ngang hàng với cha, thay vì đứng sau lưng cha.
Rô t cuô c, cuốn cẩm nang gần 3.000 năm tuổi này không da y đa n ông ca ch đê chiê n thă ng. Vinh quang la câu chuyê n rư c rơ cu a anh hu ng Achilles, đa bo ma ng trong cuô c chiê n tha nh Troy va đươ c lưu danh sư sa ch vơ i như ng chiê n công lư ng lâ y. Như ng gi Homer dê t va o trong Odyssey mang mô t ma u să c kha c: mô t ma u trâ m đa i diê n cho sư kiên đi nh, va mô t ma u să c be n cu a mưu tri .
Nư thâ n Calypso ba y bo mong muô n ban cho Odysseus sự bất tử. Ông từ chối, để về với một người đàn bà rồi sẽ già, một đứa con có thể đã quên mặt mình, và một ma i nha không co n như xưa. Gần 3.000 năm sau, hàng triệu người vẫn xếp hàng mua vé IMAX để ôn la i ba i ho c kinh điê n, bởi nó vẫn là một trong những lựa chọn khó nhất mà một người đàn ông phải làm.
Nguồn: GenK